Non official translation / Traduction non-officielle

Rekomendacja nr. CM/Rec(2010)12
Komitetu Ministrów dotycząca sędziów i ich:
niezawisłości, odpowiedzialności i efektywności.

(Przyjęta przez Radę Ministrów w dniu 17 listopada 2010 r.
na 1098 spotkaniu zastępców Ministrów)

Komitet Ministrów, na podstawie artykułu 15.b Statutu Rady Europy,
Mając na uwadze artykuł 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (w skrócie “Konwencji”), który stanowi, iż “ Każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą”, oraz odpowiednie prawo ETPCz;
Odwołując się do zasad ustanowionych przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w listopadzie 1985 r., a dotyczących niezawisłości sądownictwa;
Mając na uwadze opinie CCJE dotyczące pracy Komisji. ds. Efektywności Wymiaru Sprawiedliwości (CEPEJ) oraz Europejskiej Karty o Statusie Sędziego wypracowanej podczas wielostronnych spotkań w Radzie Europy;
Uwzględniając kluczową rolę sędziego w zapewnianiu ochrony praw człowieka podczas wykonywania jego obowiązków służbowych;
Chcąc promować zasadę niezawisłości sędziowskiej, która jest elementem zasady prawa oraz jest niezbędna ku zapewnieniu bezstronności sędziego i funkcjonowania systemu prawa;
Podkreślając wagę niezawisłości sędziowskiej dla zapewnienia każdemu sprawiedliwego procesu, przez co nie jest ona przywilejem sędziów, a gwarantem poszanowania praw człowieka zapewniającym zaufanie do wymiaru sprawiedliwości;
Świadomi potrzeby zagwarantowania pozycji i przywilejów sędziów w celu osiągnięcia efektywności oraz sprawiedliwości systemu sądownictwa oraz w celu zachęcenia ich do jeszcze większego wkładu w funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości;
Świadomi potrzeby zapewnienia odpowiedniego wykonywania powinności sędziowskich, obowiązków i prerogatyw, w celu ochrony interesów jednostki;
Pragnąc wyciągać wnioski z doświadczeń państw członkowskich odnośnie organizacji wymiaru sprawiedliwości zgodnej z literą prawa;
Mając na uwadze różnorodność systemów prawnych, pozycji konstytucyjnej oraz podziału władz;
Podkreślając, iż rekomendacja nie zmierza do uszczuplenia gwarancji niezawisłości sędziowskiej mającej oparcie w systemach prawnych państw członkowskich;
Podkreślając, iż niektóre z państw członkowskich ustanowiły Rady Sądownictwa;
Pragnąc promować kontakty pomiędzy sędziami różnych państw członkowskich w celu rozwoju wspólnej kultury prawnej;
Mając w rozwadze Rekomendację Komitetu Ministrów Rec(94)12 dotyczącą niezawisłości, efektywności, roli i potrzeb sędziego, która to wymaga uzupełnienia w celu wzmocnienia niezawisłości sędziów, aby mogli oni efektywniej wykonywać swoje obowiązki wzmacniając wymiar sprawiedliwości;
Zaleca, aby rządy państw członkowskich podjęły działania w celu zapewnienia wprowadzenia zaleceń zawartych w załączniku do rekomendacji, zastępując obecną Rekomendację Rec(94)12, do prawodawstwa oraz praktyki, w celu zapewnienia sędziom pełnienia ich funkcji zgodnych z poniższymi zaleceniami.
Załącznik do Rekomendacji CM/Rec(2010)12

Rozdział I – Kwestie ogólne
Zakres
1. Rekomendacja ta odnosi się do wszystkich osób wykonujących funkcje sędziowskie, włącznie z sędziami w sprawach konstytucyjnych.
2. Gwarancje zawarte w tej Rekomendacji odnoszą się również do sędziów niezawodowych, z wyłączeniem miejsc gdzie podkreślono, iż dotyczą one tylko sędziów zawodowych.
Niezawisłość sędziowska i stopień jej gwarancji
3. Instytucja niezawisłość, zdefiniowana w art. 6 Konwencji, ma na celu zagwarantowanie każdej jednostce fundamentalnego prawa do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy, w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą.
4. Niezawisłość poszczególnych sędziów zagwarantowana jest niezawisłością wymiaru sprawiedliwości jako takiego. Jest to fundamentalną zasadą państwa prawa.
5. Sędziowie powinni mieć możliwość orzekania w sposób nieskrępowany, w zgodzie z literą prawa i ich interpretacją zdarzeń.
6. Sędziowie powinni mieć wystarczające mocne prerogatywy aby mogli wykonywać swoje obowiązki oraz zachować autorytet oraz powagę sądu. Wszystkie osoby związane ze sprawą, także organy publiczne i ich reprezentanci, powinny podlegać władzy sędziego.
7. Niezawisłość sędziego oraz wymiaru sprawiedliwości powinna być zawarta w konstytucji lub prawie o najwyższej randze w państwach członkowskich, a specyfikowana na poziomie ustawowym.
8. Jeśli niezawisłość sędziego jest zagrożona, powinien on mieć możliwość zwrócenia sie do Rady Sądownictwa lub innego niezależnego ciała, które to powinny być wyposażone w środki przeciwdziałania temu.
9. Sprawa nie powinna być odebrana sędziemu bez uzasadnionego powodu. Decyzja o odebraniu sędziemu sprawy powinna być podjęta na podstawie obiektywnych kryteriów i transparentnej procedury, przez niezawisły organ sądowy.
10. Tylko sami sędziowie powinni decydować o swojej kompetencji w danej sprawie.

Rozdział II – Zewnętrzna niezawisłość
11. Zewnętrzna niezawisłość sędziów nie jest przywilejem ustanowionym w interesie sędziów, ale ku poszanowaniu rządów prawa oraz w celu zapewnienia bezstronności procesu. Bezstronność i niezawisłość sędziów są niezbędnym gwarantem równości stron podczas procesu.
12. Nie naruszając niezawisłości sędziów i wymiaru sprawiedliwości, powinni oni współpracować z instytucjami i organami publicznymi, zajmującymi się administracją sądów, jak również z ekspertami, których zadania są ze sądownictwem związane, w celu umożliwienia efektywnego zarządzania sądownictwem.
13. Wszelkie środki powinny zostać wprowadzone z poszanowaniem, ochroną oraz promocją niezawisłości sędziowskiej.
14. Prawo powinno przewidywać sankcje za próby wpływania na sędziów.
15. Wyroki powinny być ogłaszane i uzasadniane publicznie. Sędziowie nie są w inny sposób zobowiązani do uzasadniania swoich orzeczeń.
16. Orzeczenia sędziów nie mogą być przedmiotem innej rewizji jak tylko przewidzianej w prawie apelacji czy wznowienia postępowania.
17. Za wyjątkiem decyzji o amnestii, ułaskawieniu i in. władze ustawodawcza i wykonawcza nie powinny mieć możliwości unieważnienia orzeczeń sędziowskich.
18. Podczas komentowania orzeczeń sędziowskich władze ustawodawcza i wykonawcza powinny unikać krytykowania, które by miało umniejszyć niezawisłość i zaufanie do sądownictwa. Powinni oni również unikać działań, innych niż apelacje, które świadczyły by o ich niechęci do uznawania orzeczeń sądu.
19. Postępowanie przed sądem oraz inne kwestie związane z administrowaniem wymiarem sprawiedliwości są przedmiotem interesu publicznego. Prawo do informacji o kwestiach prawnych powinno jednakże być ograniczone niezawisłością sądu. Ustanowienie rzecznika prasowego sądu, co miałoby należeć do zadań sądów bądź rad sądownictwa, jest mile widziane. Sędziowie powinni być powściągliwi w kontaktach z mediami.
20. Sędziowie, którzy też są częścią społeczeństwa, któremu służą, nie są w stanie pełnić swoich obowiązków bez zaufania społecznego. Powinni dowiadywać się jakie są oczekiwania społeczeństwa w stosunku do wymiaru sprawiedliwości oraz o ich uwagach co do jego funkcjonowania. Narzędzia pomocne przy uzyskiwaniu takich informacji powinny być stworzone przez Rady Sądownictwa, lub przez inne niezależne ciała do tego powołane.
21. Sędziowie mają prawo angażować się w pozazawodowe działania. Dla uniknięcia konfliktów działalność ta powinna być ograniczona do działań zgodnych z ich bezstronnością i niezawisłością.

Rozdział III – Wewnętrzna niezawisłość
22. Zasada niezawisłości sędziowskiej oznacza niezawisłość każdego sędziego podczas orzekania. Orzekający sędzia powinien być bezstronny i niezawisły, działać bez restrykcji, nacisku, wpływu, groźby, pośredniej czy bezpośredniej, również wewnątrz wymiaru sprawiedliwości. Hierarchia organizacyjna nie powinna stać ponad niezawisłością jednostki.
23. Sądy wyższej instancji nie powinny dawać wskazówek sędziom, jak powinni rozstrzygać w konkretnych sprawach, za wyjątkiem postępowań prejudycjalnych lub decydując o zastosowaniu środków prawnych przewidzianych w ustawach.
24. Rozłożenie spraw w ramach danego sądu powinno się odbywać na podstawie obiektywnych, ustalonych wcześniej kryteriów, w celu zagwarantowania prawa do niezawisłego i bezstronnego sądu. Nie powinien on poddawać się życzeniom stron, ani kogokolwiek innego, zainteresowanego przebiegiem postępowania.
25. Sędziowie powinni mieć swobodę zrzeszania się zawodowo, co miałoby na celu ochronę ich prawa oraz promocję litery prawa.

Rozdział IV – Rady Sądownictwa
26. Rady Sądownictwa są ciałami niezależnymi, konstytucyjnymi lub utworzonymi na podstawie prawa, mającymi na celu zagwarantowanie niezawisłości sędziów i promocję sprawnego działania wymiaru sprawiedliwości.
27. Rada Sądownictwa powinna być złożona co najmniej w połowie z sędziów, wybranych przez ich przedstawicieli spośród sędziów wszystkich szczebli i z poszanowaniem zasady pluralizmu wewnątrz wymiaru sprawiedliwości.
28. Rady sądownictwa powinny prezentować przed sędziami i społeczeństwem najwyższy stopień transparencji poprzez wydawanie racjonalnych decyzji i tworzenie klarownych procedur.
29. Przy wykonywaniu swoich zadań Rady Sądownictwa nie powinny ingerować w niezawisłość poszczególnych sędziów.

Rozdział V – Niezawisłość, efektywność, środki
30. Skuteczność sędziów oraz wymiaru sprawiedliwości jest niezbędnym warunkiem do ochrony praw jednostki, i jest zgodna z wymaganiami zawartymi w art. 6 Konwencji, czyli pewnością prawa oraz zaufaniem do prawa.
31. Efektywne jest dostarczanie wysokiej klasy orzeczeń w rozsądnym czasie. Poszczególni sędziowie są zobowiązani do zapewniania efektywnego zarządzania sprawami, za które są odpowiedzialni, włączając wykonywanie wyroków które należy do ich jurysdykcji.
32. Jednostki odpowiedzialne za organizację oraz funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości są zobowiązane do zapewnienia sędziom warunków niezbędnych do wykonywania przez nich ich zadań, i powinni być skuteczne przy ochronie niezawisłości sędziowskiej.
Środki
33. Każde państwo powinno wyłożyć niezbędne środki, na sprzęt i inne urządzenia w sądach, aby umożliwić im funkcjonowanie zgodne ze standardami zamieszczonymi w art. 6 konwencji oraz umożliwić efektywność pracy sędziów.
34. Sędziowie powinni mieć dostęp do informacji niezbędnych do podjęcia przez nich słusznej decyzji, gdzie taka decyzja pociągać będzie za sobą skutki finansowe. Władza sędziego do podejmowania decyzji nie powinna być ograniczona wymogiem zastosowania najtańszych środków.
35. Do każdego z sądów powinna być przydzielona wystarczająca liczba sędziów i odpowiednio wykształceni urzędnicy.
36. W celu uniknięcia nawału spraw w sądach, a tym samym przy delegowaniu pozasądowych zadań na inne osoby, powinno się stosować środki spójne z zasadą niezawisłości sędziego.
37. Używanie elektronicznego systemu zarządzania sprawami oraz technologii komunikacyjnych powinno być promowane przez organy jak i sędziów, a ich użycie w sądach też powinno być promowane.
38. Wszystkie niezbędne środki powinny być podjęte, aby zapewnić bezpieczeństwo sędziom. Środki te to m.in. ochrona sądów i sędziów przed intruzami, groźbami, przemocą.
Alternatywne rozstrzyganie sporów
39. Powinno się promować alternatywne sposoby rozwiązywania sporów.
Zarządzanie sądami
40. Rady sądownictwa, jeśli istnieją, lub inne niezależne ciała zajmujące się administrowaniem sądów, sądy i sędziowie, profesjonalne organizacje, mogą być konsultowane podczas przygotowywania budżetu.
41. Powinno zachęcać się sędziów do angażowania się w kwestie organizacji sądów.
Ocena
42. Mając na uwadze przyczynianie się do zwiększania efektywności administrowania sądami, oraz przyczyniając się do poprawy jej jakości, państwa członkowskie powinny opracować system oceny sędziów przez organ sądowy, zgodnie z paragrafem 58.
Wymiar międzynarodowy
43. Państwa powinny zapewnić odpowiednie środki sądom, co umożliwiłoby sędziom sprawne wykonywanie ich funkcji w sprawach z elementem międzynarodowym oraz wzmocnić współpracę międzynarodową i wymianę doświadczeń między sędziami.

Rozdział VI – Status sędziego
Wybór i kariera
44. Decyzje dotyczące wyboru i kariery sędziowskiej powinny się opierać na obiektywnych, wyznaczonych prawem lub przez upoważniony organ, kryteriach. Decyzje te powinny mieć charakter merytoryczny, i muszą brać pod uwagę kwalifikacje, zdolności i umiejętności stosowania prawa z poszanowaniem godności ludzkiej.
45. Nie powinno być dyskryminacji sędziów czy kandydatów ze względu na płeć, rasę, kolor skóry, język, religię, przynależność polityczną, narodową, socjalną, związek z mniejszością narodową, majętność, upośledzenie, orientację seksualną itd. Wymaganie co do posiadania przez sędziego bądź kandydata obywatelstwa nie jest traktowane jako dyskryminacja.
46. Organ podejmujący decyzje o nominacji powinien być niezależny od władzy ustawodawczej i wykonawczej. Aby zagwarantować jego niezależność, co najmniej połowa z jego członków powinna być sędziami wybieranymi przez ich przedstawicieli.
47. Jednakże gdy konstytucja lub inne akty przewidują, iż głowa państwa, rząd, władza ustawodawcza podejmują decyzje w sprawie mianowania i kariery sędziowskiej, wtedy niezależny i właściwy organ wewnątrz władzy sądowniczej (z poszanowaniem regulacji dotyczących Rad Sądownictwa z rozdziału IV) powinien być upoważniony do wydawania rekomendacji, których nominujący sędziów podmiot musi przestrzegać.
48. Członkowie niezależnego organu, do których odnosi się paragraf 46 i 47, powinni być jak najszerszą reprezentacją. Powinni posługiwać się transparentnymi procedurami, z podaniem uzasadnienia wyboru, z możliwością odwołania. Kandydaci, którzy nie zostali wybrani, powinni mieć możliwość zaskarżenia decyzji, a przynajmniej procedury, w której została ona podjęta.
Trwanie urzędu i wymiana kadr
49. Bezpieczeństwo trwania oraz nieusuwalność są podstawowymi składnikami niezawisłości sędziowskiej. W związku z tym sędziowie powinni mieć zapewnione trwanie urzędu aż do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeśli taki istnieje.
50. Czas pełnienia służby przez sędziego powinien być zdefiniowany w ustawie. Bezterminowe mianowanie może być ograniczone tylko przez znaczące naruszenie dyscypliny, złamanie prawa albo gdy sędzia nie może pełnić swoich obowiązków. Wcześniejsze przejście w stan spoczynku może nastąpić tylko na życzenie sędziego albo z przyczyn medycznych.
51. Kiedy rekrutacja przewiduje okres próbny albo określony czas, to decyzja o tym czy przedłużyć czy mianować sędziego po tym okresie powinna być podjęta w zgodzie z paragrafem 44, aby zapewnić przestrzeganie niezawisłości sądownictwa.
52. Sędzia nie powinien otrzymać nowej nominacji ani być przeniesiony w nowe miejsce bez jego zgody, za wyjątkiem sankcji dyscyplinarnych, lub reform organizacji wymiaru sprawiedliwości.
Wynagrodzenie
53. Regulacje dotyczące wynagradzania sędziów powinny być uregulowane w ustawie.
54. Wynagrodzenie sędziego powinno być współmierne do jego zawodu i odpowiedzialności oraz powinno chronić go przed pokusą przekupstwa. Powinno zapewnić się gwarancje otrzymywania godnego wynagrodzenia w przypadku choroby, zwolnienia i urlopu macierzyńskiego, jak też renty w wysokości zbliżonej do wynagrodzenia pobieranego podczas pełnienia obowiązków. Specjalne środki powinny zostać wprowadzone w celu uniknięcia cięć pensji wymierzonych w sędziów.
55. Systemy wiążące wynagrodzenie sędziego z wynikami powinny być unikane, ponieważ stanowią przeszkodę w pełnym zastosowaniu zasady niezawisłości sędziowskiej.
Szkolenie
56. Sędziom powinno zapewniać się teoretyczne i praktyczne szkolenie, zarówno początkowe jak i doszkalające, którego koszty w całości pokrywa państwo. Powinno ono zawierać elementy ekonomiczne, socjologiczne i kulturalne, związane z pracą sędziego. Trwanie i intensywność szkolenia powinny być ustalone na podstawie doświadczeń zawodowych.
57. Niezależne ciało powinno zapewniać zgodność z niezależnością edukacyjną, program szkolenia początkowego powinien być oparty na zasadach otwartości, kompetencji i bezstronności zawodu sędziego.

Ocena
58. Tam, gdzie przez jednostki w obrębie wymiaru sprawiedliwości ustalone zostały zasady oceny sędziów, powinny one opierać się na kryteriach obiektywnych. Powinny one być opublikowane przez właściwy organ. Procedura powinna umożliwić sędziom wyrażenie ich opinii o swojej posłudze jak i kryteriach oceny, a również dać możliwość podważenia oceny przed niezależnym organem lub sądem.

Rozdział VII – Zadania i obowiązki
Zadania
59. Sędziowie powinni chronić praw do wolności i równości oraz poszanowania godności w postępowaniu.
60. Sędziowie powinni działać niezależnie i bezstronnie we wszystkich sprawach, gwarantując sprawiedliwy przebieg rozprawy dla wszystkich stron, jak trzeba powinni wyjaśniać też kwestie prawne. Sędziowie powinni działać niezależnie od zewnętrznych nacisków.
61. Sędziowie powinni orzekać w wyznaczonych dla nich sprawach. Powinni wyłączyć się od orzekania, jeśli zachodzą przeszkody uregulowane prawem.
62. Sędziowie powinni rozpatrywać sprawy skrupulatnie, bez nadmiernej zwłoki.
63. Sędziowie powinni uzasadniać swoje wyroki w sposób jasny, zrozumiałym i klarownym językiem.
64. Sędziowie, w określonych przypadkach, powinni nakłaniać strony do zawarcia ugody.
65. Sędziowie powinni regularnie uzupełniać swoją wiedzę.
Odpowiedzialność i postępowanie dyscyplinarne
66. Interpretacja prawa, ocena faktów i dowodów dokonywana przez sędziego podczas rozprawy nie powinna być przedmiotem cywilnej bądź dyscyplinarnej odpowiedzialności, za wyjątkiem występowania złej woli bądź rażącej niestaranności.
67. Tylko państwo może wprowadzić odpowiedzialność cywilną w stosunku do sędziego za jego działania podczas rozprawy, jeśli wymaga to odszkodowania.
68. Interpretacja prawa, ocena faktów oraz dowodów dokonywana przez sędziego w celu rozstrzygnięcia sprawy nie powinna prowadzić do odpowiedzialności karnej, za wyjątkiem przypadków istnienia złej woli.
69. Postępowania dyscyplinarne mogą mieć miejsce w przypadku, gdy sędzia nie wykonuje swych obowiązków właściwie i rzetelnie. Postępowania te powinny być prowadzone przez niezależny organ lub sąd, z zachowaniem wszelkich gwarancji słusznego procesu, z możliwością podważenia decyzji i sankcji. Kary dyscyplinarne powinny być wyważone.
70. Sędziowie nie powinni być osobiście odpowiedzialni za zmianę ich decyzji w drodze apelacji.
71. Podczas gdy sędziowie nie wykonują swoich obowiązków służbowych, ciąży na nich odpowiedzialność cywilna, karna i administracyjna, jak na innych obywatelach.

Rozdział VIII – Etyka sędziowska

72. Sędziowie w pełnieniu swoich obowiązków powinni mieć możliwość odwołania się do kodeksu etyki zawodu. Powinien on zawierać normy dotyczące nie tylko wykonywania obowiązku ale i osobistego prowadzenia się.
73. Zasady te powinny być zawarte w kodeksie, który powinien stać się inspiracją do wzbudzania zaufania do sędziów i wymiaru sprawiedliwości. Sędziowie powinni odgrywać kluczową rolę w ustalaniu tych zasad.
74. Sędziowie powinni mieć możliwość odwołania się w kwestiach etyki do organu utworzonego w ramach wymiaru sprawiedliwości.



 Top